Η εκτροφή και οι δυνατότητες στην Ελλάδα του προβάτου της φυλής Φριζάρτα

Συγγραφή άρθρου : Α.Ι. Γελασάκης | Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Εργαστήριο Ζωοτεχνίας Κτηνιατρικής Σχολής, Α.Π.Θ.

 

Μία από τις σημαντικές φυλές γαλακτοπαραγωγών προβάτων που εκτρέφονται σήμερα στην Ελλάδα είναι το Φρισλανδόμορφο πρόβατο της Άρτας ή Φριζάρτα. Κίνητρο για τη δημιουργία της συγκεκριμένης φυλής τις δεκαετίες του 60’ και 70’ υπήρξε η ανάγκη για την αποδοτικότερη αξιοποίηση των πεδινών βοσκοτόπων της ευρύτερης περιοχής της Άρτας και φυσικά για την περαιτέρω αύξηση των αποδόσεων των εγχώριων προβάτων που εκτρέφονταν στη περιοχή. Προς αυτή την κατεύθυνση χρησιμοποιήθηκαν κριάρια της φυλής Ανατολικής Φρισλανδίας (φυλή ιδιαίτερα γνωστή για την υψηλή της γαλακτοπαραγωγή) για τη γονιμοποίηση προβατίνων που ανήκαν σε ποίμνια της πεδινής περιοχής της Άρτας.

Το Εγχώριο πρόβατο που συμμετείχε στο πρόγραμμα δημιουργίας της φυλής ήταν το αποτέλεσμα διασταυρώσεων, κατά το παρελθόν, εγχώριων φυλών συμπεριλαμβανομένων των φυλών Μπούτσκο, Καραμάνικο Κατσικάς, Καραγκούνικο και Χίου. Τελικά, η φυλή στην παρούσα μορφή της, προέκυψε έπειτα από συνεχείς διασταυρώσεις γεννητόρων μιγάδων ½ Ανατολικής Φρισλανδίας, με το οποίο έχει αρκετά κοινά φαινοτυπικά χαρακτηριστικά και ½ Εγχώριο.

 

Μορφολογικά χαρακτηριστικά

Τα πρόβατα της φυλής Φριζάρτα είναι μεγαλόσωμα. Ο χρωματισμός είναι λευκός με ελάχιστα άτομα να φέρουν ερυθρόχρωμες ή καστανόχρωμες κηλίδες γύρω από τα μάτια, στο επιρρίνιο ή στα αυτιά. Το κεφάλι, χωρίς κέρατα και στα δύο φύλα, είναι γενικά μεγάλο και ευρυμέτωπο και το επιρρίνιο ελαφρά κυρτό. Τα αυτιά είναι λεπτά, σχεδόν διαφανή, με ελάχιστες καλυπτήριες τρίχες, γεγονός που τους προσδίδει έναν ρόδινο χρωματισμό. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, μάλιστα είναι μεγάλα με οριζόντια κατεύθυνση.

Η συνολική διάπλαση του προβάτου της φυλής Φριζάρτα είναι εκείνη των μεγαλόσωμων φυλών γαλακτοπαραγωγού τύπου και όμοια με τη διάπλαση του προβάτου της φυλής της Ανατολικής Φρισλανδίας. Ο μέτρια σαρκώδης και μέσου μήκους τράχηλος, ο μακρύς κορμός και η σχεδόν ευθεία ράχη με την ευρύχωρη και ογκώδη κοιλιά είναι μερικά από τα κοινά χαρακτηριστικά των δύο φυλών. Ο μαστός είναι καλά αναπτυγμένος με σαφή διαχωρισμό των δύο ημιμορίων και καλή προσάρτηση στο οπίσθιο τμήμα της κοιλιάς. Γενικά, η αρμονική διάπλαση του μαστού σε συνδυασμό με το μέτριο μήκος των θηλών και τον προσανατολισμό τους προς τα κάτω και ελαφρά προς το πλάγια και εμπρός, καθιστά τις προβατίνες της φυλής κατάλληλες για μηχανικό άρμεγμα, γεγονός που αποτελεί ένα από τα σημαντικά προτερήματα της φυλής.

Η εριοκάλυψη είναι εκτεταμένη. Γυμνά παραμένουν μόνο  το κεφάλι, τα άκρα (από το μέσο του αντιβραχίου και της κνήμης και κάτω) καθώς και η πολύ λεπτή ουρά με βάση την οποία το πρόβατο της φυλής Φριζάρτα συγκαταλέγεται στα λεπτόουρα-μακρύουρα πρόβατα.

 

Παραγωγικά χαρακτηριστικά

Η φυλή Φριζάρτα συγκαταλέγεται στις πρώιμες φυλές προβάτων. Η αναπαραγωγή στις εκτροφές των προβάτων της φυλής ξεκινάει στην ηλικία των 7-10 μηνών. Το ποσοστό των ζυγούρων που γεννούν σε ηλικία 12-15 μηνών είναι 85-90%, ενώ στις ενήλικες προβατίνες το ποσοστό αυτό μπορεί να φτάνει το 95% ανάλογα με τη διατροφή και τη διαχείριση της αναπαραγωγής στις εκτροφές.

Η μέση πολυδυμία κυμαίνεται από 1,5 έως 1,8 ανάλογα με τη διατροφή και την ηλικία των προβατίνων. Το σωματικό βάρος των αρνιών κατά τη γέννηση είναι 3-5 χλγ. ανάλογα με το μέγεθος της τοκετοομάδας και τη διατροφή των προβατίνων ιδιαίτερα κατά το τελευταίο τρίτο της κυοφορίας. Συχνά εφαρμόζεται πρώιμος απογαλακτισμός των αρνιών στην ηλικία των 5-6 εβδομάδων, οπότε το σωματικό βάρος των αρνιών φτάνει στα 15-17 χλγ. Η μέση ημερήσια αύξηση μέχρι τον απογαλακτισμό είναι περίπου 300 γρ./ημέρα. 

Στα ενήλικα ζώα, το σωματικό βάρος κυμαίνεται από 80-120 και από 65-80 κιλά για τα κριάρια και για τις προβατίνες, αντίστοιχα.

Η μέση γαλακτοπαραγωγή ανά γαλακτική περίοδο 180-210 ημερών, σε εντατικές εκτροφές της φυλής, κυμαίνεται από 270 έως 350 χλγ., και εξαρτάται από τα επιμέρους χαρακτηριστικά του συστήματος εκτροφής καθώς και από το επίπεδο της διαχείρισης.

Η μέση περιεκτικότητα του παραγόμενου γάλατος σε λίπος και πρωτεΐνη κυμαίνεται από 5,8 έως 7,0 (μ.ο. 6,2) και από 5,3 έως 6,0 (μ.ο. 5,6) και καθορίζεται από φυσιολογικούς ή διαχειριστικούς παράγοντες (ύψος γαλακτοπαραγωγής, στάδιο της γαλακτικής περιόδου, διατροφή κ.α.).

Η εριοπαραγωγή της φυλής κυμαίνεται από 1,5 έως 2,5 χλγ. ανά προβατίνα ανά έτος. Το έριο του προβάτου της φυλής Φριζάρτα αποτελείται κυρίως από εριότριχες και πολύ σπάνια από αγανότριχες. Γενικά, πρόκειται για ένα ομοιόμαλλο πρόβατο με πυκνό και συμπαγή πόκο. Σήμερα, ωστόσο, η χαμηλή εμπορική αξία του ερίου του προβάτου έχει καταστήσει την εριοπαραγωγή αδιάφορη για τους κτηνοτρόφους με αποτέλεσμα να μη συνυπολογίζεται πλέον στα συγκριτικά πλεονεκτήματα της φυλής.

 

 

Η εκτροφή του προβάτου της φυλής Φριζάρτα

Σήμερα, το πρόβατο της φυλής Φριζάρτα χρησιμοποιείται σε εντατικές και σε ημιεντατικές εκτροφές κυρίως στη δυτική Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Άρτα και στην Αιτωλοακαρνανία. Τα τελευταία χρόνια η εκτροφή του έχει επεκταθεί και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας (Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία κ.α.). Επίσης, υπάρχουν δύο συνεταιρισμοί προβατοτρόφων της φυλής που εδρεύουν στην Άρτα και στο Αγρίνιο και είναι επιφορτισμένοι με την τήρηση των γενεαλογικών βιβλίων της φυλής και την εφαρμογή προγραμμάτων ελέγχου αποδόσεων και γενετικής βελτίωσης.

Οι μέθοδοι εκτροφής του προβάτου της φυλής δεν έχουν περιγραφεί αναλυτικά μέχρι σήμερα. Ορισμένα πρόδρομα, αλλά ιδιαίτερα χρήσιμα αποτελέσματα για την εκτροφή των προβάτων της φυλής Φριζάρτα έχουν προκύψει από πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το εργαστήριο Ζωοτεχνίας της Κτηνιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. σε επιλεγμένες εκτροφές του αγροτικού κτηνοτροφικού συνεταιρισμού Δυτικής Ελλάδας.

Στις εκτροφές που συμμετείχαν στην έρευνα το μέσο ποίμνιο αποτελούταν από 167 προβατίνες, 39 ζυγούρες και 9 κριάρια. Ο μέσος ρυθμός αντικατάστασης των προβατίνων και των κριαριών ήταν 16,3% και 26,6%, αντίστοιχα. Στις ίδιες εκτροφές το ποσοστό των προβατίνων που δεν γονιμοποιούνται ανά έτος ήταν 6,5%. Εντούτοις, η διασπορά των τοκετών είναι σχετικά μεγάλη γεγονός που αναδεικνύει την αναποτελεσματική διαχείριση της αναπαραγωγής στην πλειονότητα των εκτροφών. Στη μεγάλη διασπορά των τοκετών φαίνεται να συμβάλλει σημαντικά μία περίοδος υπογονιμότητας που παρατηρείται  και η οποία σύμφωνα με παρατηρήσεις των κτηνοτρόφων της φυλής εκτείνεται από τα τέλη του Μαΐου έως τα μέσα του Αυγούστου.

Γενετική βελτίωση του προβάτου της φυλής Φριζάρτα

Οι κύριοι βελτιωτικοί στόχοι που έχουν τεθεί στα πλαίσια της γενετικής βελτίωσης της φυλής είναι η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής, η βελτίωση της ποιότητας του γάλατος, η περαιτέρω βελτίωση της διάπλασης του μαστού, καθώς και η επιλογή γεννητόρων ανθεκτικών στην τρομώδη νόσο. Η καταγραφή στοιχείων που αφορούν στα παραπάνω χαρακτηριστικά από τους δύο συνεταιρισμούς έχει συμβάλλει προς την κατεύθυνση της επιλογής, ενώ σημαντική είναι και η συμβολή του Κέντρου Γενετικής Βελτίωσης Ζώων Αθηνών και του Εργαστηρίου Γενικής και Ειδικής Ζωοτεχνίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Εντούτοις, υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για ακόμη πιο λεπτομερή καταγραφή δεδομένων και για ακόμη πιο αυστηρή επιλογή γεννητόρων με βάση τα επιθυμητά, κάθε φορά, χαρακτηριστικά. Αξίζει να σημειωθεί ότι στον αγροτικό κτηνοτροφικό συνεταιρισμό Δυτικής Ελλάδας, έχει οργανωθεί και λειτουργεί ένα πλήρως εξοπλισμένο κέντρο σπερματοληψίας στο οποίο διατηρούνται κριάρια βελτιωτές τόσο ως προς την ποσότητα όσο και ως προς την ποιότητα του παραγόμενου γάλατος των απογόνων τους (απογονικός έλεγχος). Επιπλέον, διατηρούνται κριάρια ανθεκτικά απέναντι στην τρομώδη νόσο (scrapie).

 

Διαχειριστικές προκλήσεις των εκτροφών της φυλής Φριζάρτα

Η αποτελεσματική, ολιστική διαχείριση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχήματα που πρέπει να κερδίσουν όσοι ασχολούνται ή πρόκειται να ασχοληθούν επιχειρηματικά με την εκτροφή των προβάτων της φυλής Φριζάρτα, προκειμένου να αναδείξουν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της φυλής.

 

Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί:

1. Στον καταρτισμό ορθολογικών διατροφικών προγραμμάτων

Όπως προαναφέρθηκε το πρόβατο της φυλής Φριζάρτα είναι ένα μεγαλόσωμο πρόβατο με σημαντικές δυνατότητες για υψηλή γαλακτοπαραγωγή. Προκειμένου να επιτευχθούν οι υψηλότερες δυνατές αποδόσεις, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ορθολογική διατροφή στα πλαίσια ενός λεπτομερώς καταρτισμένου διατροφικού προγράμματος.

Οι θρεπτικές ανάγκες των προβάτων της φυλής, μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το παραγωγικό στάδιο στο οποίο βρίσκονται τα πρόβατα, την παραγωγικότητά τους και τις κλιματικές συνθήκες. Έτσι, ο στόχος του καταρτισμού ορθολογικών διατροφικών προγραμμάτων θα πρέπει να είναι η κάλυψη των θρεπτικών αναγκών των ζώων όπως αυτές έχουν καθοριστεί με βάση τις παραπάνω παραμέτρους. Φυσικά, σε κάθε τέτοιο πρόγραμμα θα πρέπει να συνυπολογίζονται τόσο η ποιότητα των ζωοτροφών (η χημική ανάλυση των ζωοτροφών είναι πάντοτε χρήσιμη) όσο και η οικονομικότητά τους.

2. Στην καλύτερη αξιοποίηση των φυσικών πόρων

Ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους δημιουργήθηκε η φυλή, όπως προαναφέρθηκε, ήταν η μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των φυσικών λειμώνων και των πλούσιων πεδινών και αρδευόμενων εκτάσεων στην ευρύτερη περιοχή της Άρτας για βόσκηση και για ιδιοπαραγωγή ζωοτροφών, αντίστοιχα. Σήμερα, σε αρκετές περιπτώσεις η στοχευμένη αξιοποίηση της γης, είτε μέσω της βόσκησης, είτε μέσω της παραγωγής ζωοτροφών, συχνά έχει αντικατασταθεί από την κατασπατάληση φυσικών πόρων, χωρίς να επιτυγχάνεται το αναμενόμενο παραγωγικό αποτέλεσμα. Η δέσμευση γης για κτηνοτροφική χρήση θα πρέπει να γίνεται με σεβασμό προς το περιβάλλον και κατά τέτοιο τρόπο ώστε αφενός να διασφαλίζεται η παραγωγή τροφίμων υψηλής βιολογικής αξίας (γάλα και κρέας) και αφετέρου να καλύπτονται οι ανάγκες των ζώων και να διαφυλάσσεται η ευζωία τους.

3. Στην αποτελεσματικότερη διαχείριση της αναπαραγωγής

Σε ό, τι αφορά την αναπαραγωγή της φυλής θα πρέπει να γίνει λεπτομερής έρευνα σχετικά με την εποχικότητα στην εμφάνιση οίστρων. Φαίνεται να υπάρχει μία περίοδος μειωμένης γονιμότητας που εκτείνεται από το Μάιο έως και τα μέσα Αυγούστου, η οποία, όμως, δεν είναι σταθερή σε όλες τις περιοχές όπου εκτρέφεται η φυλή. Παρότι είναι γνωστό ότι τα πρόβατα, γενικά είναι εποχικά πολυοιστρικά ζώα, εντούτοις, η παραλλακτικότητα στην εποχή, αλλά και στη διάρκεια της περιόδου υπογονιμότητας για τα πρόβατα της φυλής Φριζάρτα θα πρέπει να διερευνηθεί, ώστε να εντοπιστούν πιθανοί περιβαλλοντικοί παράγοντες που την επηρεάζουν. Επίσης, θα πρέπει να αποτιμηθεί η πιθανότητα ορμονικού ελέγχου της πρώιμης έναρξης της οιστρικής περιόδου, καθώς και η ανταπόκριση της φυλής σε προγράμματα ορμονικού συγχρονισμού των οίστρων, τα οποία θα στοχεύουν στον περιορισμό της μεγάλης διασποράς των τοκετών.

4. Στο λεπτομερή σχεδιασμό προγραμμάτων προληπτικής κτηνιατρικής

Στην πλειονότητα των εκτροφών της φυλής τα προγράμματα προληπτικής κτηνιατρικής είναι ελλιπή. Υπάρχει σημαντική έλλειψη ενημέρωσης, ενώ ο προγραμματισμός πρακτικών προληπτικής κτηνιατρικής είναι συχνά ανύπαρκτος. Ο εμβολιασμός κατά της εντεροτοξιναιμίας στα ποίμνια της φυλής αποτελεί μία παγιωμένη τακτική, ενώ συχνά εφαρμόζονται εμβολιασμοί κατά της ενζωοτικής αποβολής και κατά της λοιμώδους αγαλαξίας. Αντίθετα, ο εμβολιασμός κατά της παραφυματίωσης εφαρμόζεται σπάνια. Οι παραπάνω εμβολιασμοί, σε πολλές περιπτώσεις, δεν εφαρμόζονται σύμφωνα με τα ενδεδειγμένα εμβολιακά πρωτόκολλα και υπό την καθοδήγηση του υπεύθυνου κτηνιάτρου της εκτροφής. Οι αποπαρασιτισμοί, επίσης, εφαρμόζονται χωρίς ιδιαίτερο σχεδιασμό και συνήθως στα πλαίσια προληπτικών αγωγών, χωρίς, όμως, να έχουν προηγηθεί παρασιτολογικές εξετάσεις προκειμένου να διαπιστωθεί το παρασιτικό φορτίο των ζώων ποσοτικά και ποιοτικά. Τέλος, διαχειριστικές πρακτικές όπως η προληπτική ποδοκομία και η προληπτική ενδομαστική έγχυση αντιβιοτικών (ενδομαστικά ξηράς περιόδου) κατά τη λήξη της αρμεκτικής περιόδου δεν έχουν υιοθετηθεί από την πλειονότητα των κτηνοτρόφων.

5. Στον έλεγχο των σημαντικότερων προβλημάτων υγείας

Το πρόβατο της φυλής Φριζάρτα είναι, γενικά, ένα ανθεκτικό ζώο, πολύ καλά προσαρμοσμένο στις εδαφοκλιματολογικές συνθήκες της χώρας μας. Προβλήματα υγείας, όπως οι μαστίτιδες, οι πνευμονίες και οι χωλότητες, παρατηρούνται σε εκτροφές της φυλής, όμως, αυτά σχετίζονται κυρίως με τις ακατάλληλες συνθήκες σταβλισμένα και την ανεπαρκή υγιεινή των στάβλων και όχι με την ευαισθησία της φυλής σε αυτά. Ιδιαίτερα σε ό, τι αφορά τις συνθήκες υγιεινής στο εσωτερικό των στάβλων, υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης στις εκτροφές της φυλής. Από την έρευνα του εργαστηρίου ζωοτεχνίας της Κτηνιατρικής σχολής του Α.Π.Θ. διαπιστώθηκε ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι συνθήκες σταβλισμού είναι ακατάλληλες και περιοριστικές τόσο για την ευζωία όσο και για την παραγωγικότητα των προβάτων της φυλής Φριζάρτα. Προβλήματα όπως εκείνο της λοιμώδους ποδοδερματίτιδας, των υποκλινικών μαστίτιδων και της λοιμώδους αγαλαξίας θα πρέπει να αντιμετωπιστούν εντοπίζοντας και καταργώντας τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που προδιαθέτουν στην  εμφάνισή τους.

6. Στη διερεύνηση εναλλακτικών μεθόδων αξιοποίησης των παραγόμενων προϊόντων

Η φυλή Φριζάρτα μαζί με τη φυλή Χίου αποτελούν τις δύο σημαντικότερες εγχώριες φυλές προβάτων σε ό, τι αφορά τη γαλακτοπαραγωγή. Μέχρι σήμερα, εντούτοις, δεν υπάρχει κάποιο γαλακτοκομικό προϊόν που να έχει συνδεθεί απόλυτα με τα πρόβατα των δύο αυτών φυλών. Επιπλέον, σε ότι αφορά την κρεοπαραγωγική ικανότητα των προβάτων αυτών θα πρέπει να τονιστεί ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.

 

Επίλογος

Στην Ελλάδα, με δεδομένο την ανεξέλεγκτη εισαγωγή γεννητόρων ξένων φυλών και την έλλειψη εθνικού προγράμματος επιτήρησης των διασταυρώσεων στο εθνικό ποίμνιο η αιγοπροβατοτροφία κινδυνεύει με κατάρρευση εάν δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα για την υποστήριξη των προσπαθειών για ουσιαστική γενετική βελτίωση των εγχώριων φυλών. Πηγή

 

 

Μπορούν από το ποιοτικό τους γάλα να παραχτούν υψηλής ποιότητας προϊόντα!

 

Αγροτικές Ευκαιρίες © 2013 – Ζωική παραγωγή – πληροφορίες – υποστήριξη – μελέτες 

επικοινωνία 

 

Διαβάστηκε 4092 φορές

Back to Top